1. ۱فسانه گشت و کهن شد حدیثِ اسکندرسخن نو آر که نو را حلاوتی‌ست دگر
2. ۲فسانهٔ کهن و کارنامهٔ به دروغبه کار ناید رو در دروغ رنج مبر
3. ۳حدیثِ آنکه سکندر کجا رسید و چه کردز بس شنیدن گشته‌ست خلق را از بر
4. ۴شنیده‌ام که حدیثی که آن دوباره شودچو صبر گردد تلخ، ار چه خوش بود چو شکر
5. ۵اگر حدیثِ خوش و دل‌پذیر خواهی کردحدیثِ شاهِ جهان پیش گیر و زین مگذر
6. ۶یمین دولت محمود شهریار جهانخدایگان نکومنظر و نکومخبر
7. ۷شهی که روز و شب او را جز این تمنا نیستکه چون زند بت و بتخانه بر سر بتگر
8. ۸گهی ز جیحون لشکر کشد سوی سیحونگهی سپه برد از باختر سوی خاور
9. ۹ز کارنامهٔ او گر دو داستان خوانیبه خنده یاد کنی کارهای اسکندر
10. ۱۰بلی سکندر سرتاسر جهان را گشتسفر گزید و بیابان برید و کوه و کمر
11. ۱۱ولیکن او ز سفر آب زندگانی جستملک، رضای خدا و رضای پیغمبر
12. ۱۲وگر تو گویی در شأنش آیت است رواستنی‌ام من این را مُنْکِر که باشد آن مُنْکَر
13. ۱۳به وقت آنکه سکندر همی امارت کردنَبُد نبوّت را بر نهاده قفل به در
14. ۱۴به وقت شاه جهان گر پیمبری بودیدویست آیت بودی به شأن شاه اندر
15. ۱۵همه حدیثِ سکندر بدان بزرگ شده‌ستکه دل به شغل سفر بست و دوست داشت سفر
16. ۱۶اگر سکندر با شاه یک سفر کردیز اسب تازی زود آمدی فرود به خر
17. ۱۷درازتر سفر او بدان رهی بوده‌ستکه ده زده نگسسته‌ست و کردر از کردر
18. ۱۸ملک سپاه به راهی برد که دیو در اوشمیده گردد و گمراه و عاجز و مُضْطَر
19. ۱۹چنین سفر که شه امسال کرد، در همه عمرخدای داند کو را نیامده‌ست به سر
20. ۲۰گمان که برد که هرگز کسی ز راهِ طرازبه سومنات بَرَد لشکر و چنین لشکر
21. ۲۱نه لشکری که مر آن را کسی بداند حدنه لشکری که مر آن را کسی بداند مر
22. ۲۲شمار لختی از آن برتر از شمار حصیعداد برخی از آن برتر از عداد مطر
23. ۲۳به لشکر گشن و بیکران نظر چه کنی؟تو دوریِ رهِ صعب و کمیِ آب نگر
24. ۲۴رهی که دیو در او گم شدی به وقتِ زوالچو مرد کم بین در تنگ‌بیشه وقتِ سحر
25. ۲۵درازتر ز غمِ مستمندِ سوخته‌دلکشیده‌تر ز شبِ دردمندِ خسته‌جگر
26. ۲۶بصد پی اندر، ده جای ریگ چون سرمهبده پی اندر، صد جای سنگ چون نشتر
27. ۲۷چو چشم شوخ همه چشمه‌های او بی‌آبچو قول سفله همی کشت‌های او بی‌بر
28. ۲۸هوای او دژم و باد او چو دودِ جحیمزمین او سیه و خاک او چو خاکستر
29. ۲۹همه درخت و میان درخت خار کشننه خار بلکه سنان خلنده و خنجر
30. ۳۰نه مرد را سر آن کاندر آن نهادی پینه مرغ رادل آن کاندر آن گشادی پر
31. ۳۱همی ز جوشن برکند غیبه جوشنهمی ز مغفر بگسست رفرف مغفر
32. ۳۲سوار با سر اندر شدی بدو و ازوبرون شدی همه تن چون هزار پای بسر
33. ۳۳هزار خار شکسته درو و خسته ازوبچند جای سرو روی و پشت و پهلو و بر
34. ۳۴کمر کشان سپه را جدا جدا هر روزکمر برهنه بمنزل شدی ز حلیه زر
35. ۳۵چو پای باز در آن بیشه پر جلاجل بودستاکهای درخت از پشیزهای کمر
36. ۳۶گهی گیاهی پیش آمدی چو نوک خدنگگهی زمینی پیش آمدی چو روی تبر
37. ۳۷در آن بیابان منزلگهی عجایب بودکه گر بگویم کس را نیاید آن باور
38. ۳۸بگونه شب، روزی برآمد ازسر کوهکه هیچگونه بر آن کارگر نگشت بصر
39. ۳۹نماز پیشین انگشت خویش رابردستهمی ندیدم من این عجایبست و عبر
40. ۴۰عجب تر آنکه ملک را چنین همی گفتندکه اندرین ره مار دو سر بود بیمر
41. ۴۱ترا بزرگ سپاهیست وین دراز رهیستهمه سراسر پر خار و مار و لوره و جر
42. ۴۲بشب چو خفته بود مرد سر برآرد مارهمی کشد بنفس خفته تا برآید خور
43. ۴۳چوخور برآید و گرمی بمرد خفته رسدسبک نگردد زان خواب تا گه محشر
44. ۴۴خدایگان جهان زان سخن نیندیشیدسپه براند بیاری ایزد داور
45. ۴۵بدین درشتی و زشتی رهی که کردم یادگذاره کرد بتوفیق خالق اکبر
46. ۴۶پیادگان را یک یک بخواند و اشتر دادبتوشه کرد سفر بر مسافران چو حضر
47. ۴۷جمازه ها را در بادیه دمادم کردبآب کرد همه ریگ آن بیابان تر
48. ۴۸بساخت از پی پس ماندگان و گمشدگانمیان بادیه ها حوضهای چون کوثر
49. ۴۹همه سپه را زان بادیه برون آوردشکفته چون گل سیراب وهمچو نیلوفر
50. ۵۰بدان ره اندر چندین حصار و شهر بزرگخراب کرد و بکند اصل هر یک از بن و بر
51. ۵۱نخست لدروه کز روی برج وباره آنچو کوه کوه فروریخت آهن و مرمر
52. ۵۲حصار او قوی و باره حصار قویحصاریان همه برسان شیر شرزه نر
53. ۵۳مبارزانی همدست و لشکری همپشتدرنگ پیشه به فر و شتاب کار به کر
54. ۵۴نبرد کرده و اندر نبرد یافته دستدلیر گشته و اندر دلیری استمگر
55. ۵۵چو چیکودر که چه صندوقهای گوهر یافتبکوه پایه او شهریار شیر شکر
56. ۵۶چو کوه البرز، آن کوه کاندرو سیمرغگرفت مسکن و بازال شد سخن گستر
57. ۵۷چگونه کوهی چونانکه از بلندی آنستارگان را گویی فرود اوست مقر
58. ۵۸مبارزانی بر تیغ او بتیغ گذاشتکه هر یکی را صد بنده بود چون عنتر
59. ۵۹چو نهر واله که اندر دیار هند بهیمبه نهر واله همی کرد بر شهان مفخر
60. ۶۰بزرگ شهری ودرشهر کاخهای بزرگرسیده کنگره کاخها به دو پیکر
61. ۶۱بدخل نیک و بتربت خوش و بآب تمامبه کشتمند وبباغ و ببوستان برور
62. ۶۲دویست پیل دمان پیش وده هزار سوارنود هزار پیاده مبارز و صفدر
63. ۶۳همیشه رای بهیم اندرو مقیم بدینشسته ایمن و دل پر نشاط و ناز و بطر
64. ۶۴چومندهیر که در مندهیر حوضی بودچنانکه خیره شدی اندرو دو چشم فکر
65. ۶۵چگونه حوضی چونانکه هر چه بندیشمهمی ندانم گفتن صفاتش اندر خور
66. ۶۶ز دستبرد حکیمان برو پدید نشانزمال های فراوان برو پدید اثر
67. ۶۷فرات پهنا حوضی بصد هزار عملهزار بتکده خرد گرد حوض اندر
68. ۶۸بزرگ بتکده ای پیش و درمیانش بتیبحسن ماه ولیکن بقامت عرعر
69. ۶۹دگر چو دیو لواره که همچو دیو سپیدپدید بود سر افراشته میان گذر
70. ۷۰درو درختان چون گوز هندی و پوپلکه هر درخت بسالی دهد مکرر بر
71. ۷۱یکی حصار قوی بر کران شهر و دروز بت پرستان گرد آمده یکی معشر
72. ۷۲بکشت مردم و بتخانه ها بکندو بسوختچنانکه بتکده دارنی و تانیسر
73. ۷۳نرست ازو بره اندر مگر کسی که بماندنهفته زیر خسی چون بهیم شوم اختر
74. ۷۴نهفتگانرا ناجسته زان قبل بگذاشتکه شغل داشت جز آن، آن شه فریشته فر
75. ۷۵کسیکه بتکده سومنات خواهد کندبه جستگان نکند روزگار خویش هدر
76. ۷۶ملک همی بتبه کردن منات شتافتشتاب او هم ازین روی بوده بود مگر
77. ۷۷منات و لات و عزی در مکه سه بت بودندز دستبرد بت آرای آن زمان آزر
78. ۷۸همه جهان همی آن هر سه بت پرستیدندجز آن کسی که بدو بود از خدای نظر
79. ۷۹دو زان پیمبر بشکست و هر دو را آنروزفکنده بود ستان پیش کعبه پای سپر
80. ۸۰منات را ز میان کافران بدزدیدندبکشوری دگر انداختند از آن کشور
81. ۸۱بجایگاهی کز روزگار آدم بازبر آن زمین ننشست و نرفت جز کافر
82. ۸۲ز بهر آن بت، بتخانه ای بنا کردندبصد هزار تماثیل و صد هزار صور
83. ۸۳بکار بردند از هر سویی تقرب راچو تخته سنگ بر آن خانه ، تخته تخته زر
84. ۸۴به بتکده در، بت را خزینه ای کردنددر آن خزینه بصندوقهای پیل، گهر
85. ۸۵گهر خریدند او رابشهرها چندانکه سیر گشت ز گوهر فروش، گوهر خر
86. ۸۶برابر سر بت کله ای فرو هشتندنگار کار به یاقوت و بافته به درر
87. ۸۷ز زر پخته یکی جود ساختند او راچو کوه آتش و گوهر برو بجای شرر
88. ۸۸خراج مملکتی تاج و افسرش بوده ستکمینه چیز وی آن تاج بود و آن افسر
89. ۸۹پس آنگه آنرا کردند سومنات لقبلقب که دید که نام اندرو بود مضمر
90. ۹۰خبر فکندند اندر جهان که از دریابتی برآمد زینگونه و بدین پیکر
91. ۹۱مدبر همه خلقست و کردگار جهانضیا دهنده شمسست و نور بخش قمر
92. ۹۲بعلم این بود اندر جهان صلاح و فسادبحکم این رود اندر جهان قضا و قدر
93. ۹۳گروه دیگر گفتند، نی که این بت رابرآسمان برین بود جایگاه و مقر
94. ۹۴کسی نیاورد این را بدین مقام که اینز آسمان بخودی خودآمده ست ایدر
95. ۹۵بدین بگوید روز و بدان بگوید شببدین بگوید بحر و بدان بگوید بر
96. ۹۶چو این ز دریا سر برزد و بخشک آمدسجود کردنداین راهمه نبات و شجر
97. ۹۷به شیر خویش مر اورا بشست گاو و کنونبدین تقرب خوانند گاو را مادر
98. ۹۸ز بهر سنگی چندین هزارخلق خدایبقول دیو فرو هشته بر خطر لنگر
99. ۹۹فریضه هر روز آن سنگ را بشستندیبه آب گنگ و به شیر و به زعفران و شکر
100. ۱۰۰ز بهر شستن آب بت ز گنگ هر روزیدو جام آب رسیدی فزون زده ساغر
101. ۱۰۱از آب گنگ چه گویم که چندفرسنگستبه سومنات بدانجایگاه زلت و شر
102. ۱۰۲گه گرفتن خور صد هزار کودک و مردبدو شدندی فریاد خواه و پوزش گر
103. ۱۰۳ز کافران که شدندی به سومنات به حجهمی گسسته نگشتی بره نفر ز نفر
104. ۱۰۴خدای خوانند آن سنگ را همی شمنانچه بیهده ست سخنست این که خاکشان بر سر
105. ۱۰۵خدای حکم چنان کرده بودکان بت رازجای برکندآن شهریار دین پرور
106. ۱۰۶بدان نیت که مر او را بمکه باز بردبکند واینک با ماهمی برد همبر
107. ۱۰۷چو بت بکند از آنجا و مال و زر برداشتبدست خویش به بتخانه در فکند آذر
108. ۱۰۸برهمنان را چندانکه دید سر بریدبریده به، سر آن کز هدی بتابد سر
109. ۱۰۹ز خون کشته کز آن بتکده بدریا راندچو سرخ لاله شد، آبی چوسبز سیسنبر
110. ۱۱۰ز بت پرستان چندان بکشت و چندان بستکه کشته بود و گرفته ز خانیان به کتر
111. ۱۱۱خدای داند کآنجا چه مایه مردم بودهمه در آرزوی جنگ و جنگ را از در
112. ۱۱۲میان بتکده استاده سلیح بچنگچو روز جنگ میان مصاف، رستم زر
113. ۱۱۳خدنگ ترکی بر روی و سر همی خوردندهمی نیامد بر رویشان پدید غیر
114. ۱۱۴بجنگ جلدی کردند، لیکن آخر کاربتیر سلطان بردند عمر خویش بسر
115. ۱۱۵خدایگان را اندر جهان دو حاجت بودهمیشه این دو همی خواست زایزد داور
116. ۱۱۶یکی که جایگه حج هندوان بکنددگر که حج کند و بوسه بر دهد بحجر
117. ۱۱۷یکی از آن دو مراد بزرگ حاصل کرددگر بعون خدای بزرگ کرده شمر
118. ۱۱۸خراب کردن بتخانه خرد کار نبودبدانچه کرده بیابد ملک ثواب و ثمر
119. ۱۱۹چودل ز سوختن سومنات فارغ کردگرفت راه بدر باز رفتگان دگر
120. ۱۲۰خمی ز گردش دریا براه پیش آمدگسسته شد ز ره امید مردمان یکسر
121. ۱۲۱نبود رهبر کان خلق را بجستی راهنبود ممکن کان آب را کنند عبر
122. ۱۲۲سوی درازا یکماه راه ویران بودرهی بصعبی و زشتی در آن دیار سمر
123. ۱۲۳ز سوی پهنا چندانکه کشتیی دو سه روزهمی رود چو رود مرغ گرسنه سوی خور
124. ۱۲۴درون دریا مد آمدی بروز دو بارچنانکه چرخ زدی اندر آب او چنبر
125. ۱۲۵چو مد باز شدی برکرانش صیادانفرو شدندی وکردندی از میانه حذر
126. ۱۲۶ملک چو حال چنان دید خلق را دل دادبراند و گفت که این مایه آبرا چه خطر
127. ۱۲۷امید خویش بایزد فکند و پیش سپاهفکند باره فرخنده پی بآب اندر
128. ۱۲۸بفال نیک، شه پر دل آب را بگذاشتروان شدند همه از پی شه آن لشکر
129. ۱۲۹بر آمدند بر آن پی ز آب آن دریاچنانکه گفتی آن آب بد همی فرغر
130. ۱۳۰نه آنکه هیچکسی را بتن رسید آسیبنه آنکه هیچ کسی را بجان رسید ضرر
131. ۱۳۱دو روز و دو شب از آنجا همی سپاه گذشتکه مد نیامد و نگذشت آبش از میزر
132. ۱۳۲جدا ز مردم بگذشت ز آب آن دریابر از دویست هزار اسب و اشتر واستر
133. ۱۳۳بدین طریق زیزدان چنین کرامت یافتتو این کرامت زاجناس معجزات شمر
134. ۱۳۴جز اینکه گفتم، چندین غزات دیگر کردبباز گشتن سوی مقام عز و مقر
135. ۱۳۵حصار کند هه را از بهیم خالی کردبهیم را بجهان آن حصار بود مفر
136. ۱۳۶قوی حصاری بر تیغ نامدار کهیمیان دشتی سیراب نا شده ز مطر
137. ۱۳۷میان سنگ، یکی کنده، کنده گرد حصارنه زان عمل که بود کار کرد های بشر
138. ۱۳۸نه راه یافته خصم اندر آن حصار بجهدنه زان حصار فرود آمدی یکی بخبر
139. ۱۳۹وز آن حصار به منصوره روی کرد و براندبر آن شماره کجا راند حیدر از خیبر
140. ۱۴۰خفیف چون خبر خسرو جهان بشنیددوان گذشت و به جوی اندر اوفتاد و به جر
141. ۱۴۱بآب شور و بیابان پر گزند افتادبماندش خانه ویران ز طارم وز طزر
142. ۱۴۲خفیف را سپه و پیل ومال چندان بودکه بیش از آن نبود در هوا همانا ذر
143. ۱۴۳نداشت طاقت سلطان، ز پیش او بگریختچنان که زو بگریزند صد هزار دگر
144. ۱۴۴نگاه کن که بدین یک سفر که کرد، چه کردخدایگان جهان شهریار شیر شکر
145. ۱۴۵جهان بگشت و اعادی بکشت و گنج بیافتبنای کفر بیفکند، اینت فتح و ظفر
146. ۱۴۶زهی مظفر فیروز بخت دولت یارکه گوی برده ای از خسروان بفضل و هنر
147. ۱۴۷از این هنر که نمودی و ره که پیمودیشهان غافل سرمست راهمی چه خبر
148. ۱۴۸تو برکناره دریای شور خیمه زدیشهان شراب زده بر کناره های شمر
149. ۱۴۹تو سومنات همی سوختی به بهمن ماهشهان دیگر عود مثلث و عنبر
150. ۱۵۰بوقت آنکه همه خلق گرم خواب شوندتو در شتاب سفر بوده ای و رنج سهر
151. ۱۵۱تو آن شهی که ز بهر غزات رایت توبه سومنات رود گاه وگه به کالنجر
152. ۱۵۲خدایگانا زین پس چو رای غزو کنیببر سپاه کشن سوی روم و سوی خزر
153. ۱۵۳به سند و هند کسی نیست مانده کان ارزدکز آن تو شود آنجا بجنگ یک چاکر
154. ۱۵۴خراب کردی و بیمرد خاندان بهیممگر کنی پس از این قصد خانه قیصر
155. ۱۵۵سپه کشیدی زین روی تالب دریابجایگاهی کز آدمی نبود اثر
156. ۱۵۶بما نمودی آن چیزها که یاد کنیمگمان بریم که این در فسانه بود مگر
157. ۱۵۷زمین بماند برین روی و آب پیش آمدبهیچ روی ازین آب نیست روی گذر
158. ۱۵۸اگر نه دریا پیش آمدی براه تراکنون گذشته بدی از قمار و از بربر
159. ۱۵۹ایا بمردی و پیروزی از ملوک پدیدچنان که بود به هنگام مصطفی حیدر
160. ۱۶۰شنیده ام که همیشه چنین بود دریاکه بر دو منزل از آواش گوش گردد کر
161. ۱۶۱همی نماید هیبت، همی فزاید شورهمی بر آید موجش برابر محور
162. ۱۶۲سه بار با تو بدریای بیکرانه شدمنه موج دیدم و نه هیبت و نه شور ونه شر
163. ۱۶۳نخست روز که دریا ترا بدید، بدیدکه پیش قدر تو چون ناقصست و چون ابتر
164. ۱۶۴بمال با تو نتاند شد، ار بخواهد، جفتبقدر باتو و نیارد زد، ار بخواهد، بر
165. ۱۶۵چو گرد خویش نگه کرد، مارو ماهی دیدبگرد تو مه تابان و زهره ازهر
166. ۱۶۶ز تو خلایق راخرمی وشادی بودوزو همه خطر جان و بیم غرق و غرر
167. ۱۶۷چو قدرت تو نگه کرد و عجز خویش بدیدچو آبگینه شد آب اندرو زشرم و حجر
168. ۱۶۸ز آب دریا گفتی همی بگوش آمدکه شهریارا دریا تویی و من فرغر
169. ۱۶۹همه جهان ز تو عاجز شدند تا دریانداشت هیچکس این قدر و منزلت زبشر
170. ۱۷۰بزرگوارا کاری که آمد از پدرتبدولت پدر تو نبود هیچ پدر
171. ۱۷۱بملک داری تابود بود و وقت شدنبماند از و بجهان چون تو یادگار پسر
172. ۱۷۲همیشه تا نبود جان چو جسم و عقل چو جهلهمیشه تا نبود دین چو کفر و نفع چو ضر
173. ۱۷۳همیشه تا علوی را نسب بودبه علیهمیشه تا عمری را شرف بود به عمر
174. ۱۷۴خدایگانی جز مر ترا همی نسزدخدایگان جهان باش و از جهان برخور
175. ۱۷۵جهان و مال جهان سر بسر خنیده تستبشهریاری و فیروزی از خنیده بچر